Well, I'll be damned

Here comes your ghost again

But that's not unusual

It's just that the moon is full

And you happened to call

And here I sit

Hand on the telephone

Hearing a voice I'd known

A couple of light years ago

Heading straight for a fall

As I remember your eyes

Were bluer than robin's eggs

My poetry was lousy you said

Where are you calling from?

A booth in the midwest

Ten years ago

I bought you some cufflinks

You brought me something

We both know what memories can bring

They bring diamonds and rust

Well, you burst on the scene

Already a legend

The unwashed phenomenon

The original vagabond

You strayed into my arms

And there you stayed

Temporarily lost at sea

The Madonna was yours for free

Yes, the girl on the half-shell

Could keep you unharmed

Now I see you standing

With brown leaves falling all around

And snow in your hair

Now you're smiling out the window

Of that crummy hotel

Over Washington Square

Our breath comes out white clouds

Mingles and hangs in the air

Speaking strictly for me

We both could have died then and there

Now you're telling me

You're not nostalgic

Then give me another word for it

You who are so good with words

And at keeping things vague

'Cause I need some of that vagueness now

It's all come back too clearly

Yes, I loved you dearly

And if you're offering me diamonds and rust

I've already paid

 Joan Baez, Diamonds and Rust

Νίκος Δραγούμης, "Μαρίκα Δραγούμη", 1909

Η κοινοτοπία του κακού

Ο τίτλος είναι φυσικά δανεικός.

Προέρχεται από το ομώνυμο βιβλίο της Χάνα Άρεντ και την παρακολούθηση της δίκης του Άντολφ Άιχμαν, αξιωματούχου του ναζιστικού καθεστώτος που είχε κεντρικό ρόλο στον σχεδιασμό και την υλοποίηση του Ολοκαυτώματος των Εβραίων. Το νόημα: Οι άνθρωποι δεν είναι από τη φύση τους κακοί. Γίνονται, όταν υποτάσσονται τυφλά και άκριτα σε μηχανισμούς εξουσίας, όταν μετατρέπονται σε άβουλα όργανα απρόσωπων διαταγών, όταν γίνονται απρόσωπες μονάδες, δίχως ίχνος προσωπικής ευθύνης και πνευματικής ανεξαρτησίας. Οι άνθρωποι γίνονται κακοί όταν μετατρέπονται σε ανθρωπάκια, δίχως να έχουν τίποτα διδαχθεί από την την θεμελιακή αντίληψη των αρχαίων Ελλήνων για τους οποίους η Ελευθερία είναι απότοκο συνείδησης της προσωπικής ευθύνης.

Με όνομα και επώνυμο πάντα, ενάντια στη μαζοποιητική αντίληψη κάθε μορφής φασισμού. 

Για μήνες αυτή ιστοσελίδα είχε στο πρωτοσέλιδο την τοποθέτηση δεκάδων συγγραφέων της Βρετανίας, της Ιρλανδίας, της Γαλλίας για τη γενοκτονία που διέπραττε το κράτος του Ισραήλ κατά των Παλαιστινίων στη Γάζα. Και παρέμεινε για μήνες (με ορατή την κατηγορία για εγκατάλειψη του περιεχομένου) για τρεις λόγους:

Πρώτον, γιατί ήταν (και είναι) ένα έγκλημα σε διάρκεια, το οποίο επιβεβαίωσε ότι οι αρχές και οι αξίες που διαμορφώθηκαν σ’ αυτόν τον λεγόμενο Δυτικό Πολιτισμό μετά τον Β' παγκόσμιο πόλεμο έγιναν κουρέλι, κενό περιεχομένου και συμβολικής ισχύος μπροστά τη δύναμη του ισχυρού. 

Δεύτερον, γιατί η δύναμη των ισχυρών και το δίκαιο της πυγμής έχουν επιστρέψει πανηγυρικά στην ανθρωπότητα σήμερα ως αυταπόδεικτες και επιδεικτικά αυτοαναπαραγόμενες βεβαιότητες, που διαλύουν πια κάθε έννοια δικαίου και ηθικής.

Και τρίτον, γιατί οι πρακτικές της ωμής και επιθετικής επιβολής γίνονται σιωπηλά ή ηχηρά, ασύνειδα ή συνειδητά, αποδεκτές από ολοένα και περισσότερους, σαν κάτι το φυσικό και αναπόφευκτο ή, ακόμη χειρότερα, σαν ένα νομοτελειακό «πρέπει», που είναι ο μόνος δρόμος για να επιβιώσει, να επιτύχει, να θριαμβεύσει κανείς.

Να τους σκίσει όλους. 

Ένα must επιλογών και συμπεριφοράς που οι νεότερες γενιές της εύκολης ευημερίας και του εξαρτησιογόνου τικ τοκ αποδέχονται, προωθούν, δικαιολογούν, αναπαράγουν πλέον ως κάτι το απολύτως φυσιολογικό. (Μέχρι να το βρουν μπροστά τους φυσικά, αλλά τι να το κάνεις τότε, η παιδεία της google και του youtube δεν έχει να κάνει με ουσιαστική γνώση της ιστορίας, του ανθρώπου και του πολιτισμού. "Παιδεία" συνιστά το ποιος φωνάζει περισσότερο, ποιος πληρώνει περισσότερο και ποιος θωπεύει τα χειρότερα ένστικτα των μαζών, κάνοντας τα άτομα να νιώθουν σημαντικά μέσα από το βήμα του κάθε αλγοριθμικά ελεγχόμενου κοινωνικού δικτύου).

Το χειρότερο είναι πως αυτή η επίθεση κατά του ανθρώπου και των δικαιωμάτων του, που με τόσο κόπο κατοχυρώθηκαν και διευρύνθηκαν στον μεταπολεμικό πολιτισμό, αρχίζει πλέον να γενικεύεται και να εδραιώνεται από τις πλέον αντιδραστικές και οπισθοδρομικές ομάδες, που βρήκαν τώρα χώρο και χρόνο για να διαδώσουν, να προπαγανδίσουν, να περάσουν και να επιβάλλουν τις απόψεις τους. 

Πολύ αέρα πήραμε, καιρός να μπουν τα κεφάλια μέσα και να σφίξουν τα λουριά.

Πρόκειται για έναν επελαύνοντα εκφασισμό που διογκώθηκε με πρόφαση έναν συγχυσμένο "δικαιωματισμό", και σε συνδυασμό με μία πρωτόγνωρη αγραμματοσύνη και μια επιθετική ημιμάθεια, φωνάζει στα κοινωνικά δίκτυα και στρέφει τα εκλογικά σώματα σε ακροδεξιές ξέρες. Λες και τα ζητήματα των κοινωνιών συρρικνώνονται αποπροσανατολιστικά στα δικαιώματα των αυτοπροσδιοριζόμενων (σεξουαλικών) ταυτοτήτων και όχι στα καθολικά δικαιώματα για την παιδεία, την υγεία, την εργασία, το βιοτικό επίπεδο, την ποιότητα ζωής κ.λπ.

Και ονομάζεται ισοπεδωτικά "δικαιωματισμός", είτε η προσπάθεια να διευρυνθούν τα δικαιώματα προς όφελος ολοένα και περισσότερων μειονοτήτων (όπως μπορεί να γίνονται αντιληπτές αυτές) είτε απλώς να διαφυλαχθούν και να προστατευθούν τα αυτονόητα - ατομικά κυρίως - δικαιώματα.

Να παρατηρήσετε τη δύναμη των λέξεων και το πώς ο "δικαιωματισμός" άρχισε σιγά σιγά να αποκτά αρνητικό πρόσημο.

Το εκκρεμές της ιστορίας κινείται εναντιόδρομα πια: Η φιλελεύθερη, έμμεση, αντιπροσωπευτική κοινοβουλευτική δημοκρατία δείχνει τα όρια, τις αντιφάσεις, τις αδυναμίες και τις ατέλειές της και, με τις πρακτικές των ταγών της, σχεδόν αυτοχειριάζεται. Και αντί να κοιτάξει πώς θα καταπολεμήσει ατέλειες και παθογένειες, πώς θα αντιμετωπίσει την κρίση αντιπροσώπευσης, πώς θα εμβαθύνει στην παιδεία και ταυτόχρονα στην ίδια τη δημοκρατικότητα, πώς θα οδηγηθεί σε πρακτικές αμεσοποίησης, όπου θα αποκτάει νόημα και ουσία η συμμετοχή, παρέχει πλέον επιχειρήματα έμπρακτης αμφισβήτησης σε κάθε εχθρό της, κάθε ανεγκέφαλο, διεστραμμένο ή παρανοϊκό που θα προβληθεί ως σωτήρας, ολετήρας ή αναμορφωτής. Γιατί το πολιτικό προσωπικό ενδιαφέρεται ολοφάνερα πια για την με κάθε τρόπο παραμονή του στην εξουσία και αδιαφορεί για το «λαό» (για τους πολλούς, τους μικρούς, τους μεσαίους, τους φτωχούς, αυτούς που δυσκολεύονται να βγάλουν τον μήνα…) στο όνομα των οποίων ομνύει και κατά σύμβασιν υπάρχει. 

Ο προϊών εκφασισμός είναι αποτέλεσμα μιας δημοκρατίας που προδίδει τις αρχές και τις αξίες που τη γέννησαν, που υπηρετεί άλλους αφέντες πια, οι όποιοι εντελώς «δημοκρατικά» κάνουν το παιχνίδι τους: ο Τραμπ, ο Πούτιν, ο Ερντογάν, ο Σι Τζινπίνγκ, ο Νετανιάχου, ο Αλί Χαμενεΐ, αλλά και ο Μασκ, ο Ζούκενμπεργκ, ο Άλτμαν, ο Μπέζος, και άλλοι παρόμοιοι που έχουν την πονηριά τουλάχιστον να μην προκαλούν, για την δημοκρατία κόπτονται και στο όνομα της δημοκρατίας απαιτούν ή επιβάλλουν τα συμφέροντά τους.

"Ουδέν έρπει ψεύδος εις γήρας χρόνου" μονολογεί μελαγχολικά ο Σοφοκλής, αλλά ποιος τον διαβάζει αυτόν τώρα;

Μέχρι σήμερα ελπίζαμε ότι από τη μια η παιδεία και από την άλλη η ενημέρωση θα μπορέσουν να διαμορφώσουν ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες (sic), οι οποίοι θα υπάρξουν διεκδικητικά προς ένα καλύτερο και περισσότερο ανθρώπινο μέλλον.

Αλλά, ούτε το ένα ούτε το άλλο: Η ουσιαστική, γενική και ανθρωπιστική κατά το λεγόμενον, παιδεία έχει ηττηθεί κατά κράτος από την τεχνοκρατική, εργαλειακή και ωφελιμιστική γνώση, ενώ η έντιμη πληροφόρηση αγωνίζεται να επιβιώσει και να πείσει μέσα στην εκτεταμένη παραπληροφόρηση του διαδικτύου και τη μετα-αλήθεια: Αλήθεια είναι πλέον οτιδήποτε ταιριάζει στα προσωπικά αφηγήματα, στα στερεότυπα, στις εμμονές, τις προκαταλήψεις, στα συναισθήματα και τις ακλόνητες πεποιθήσεις. Το επιβεβαιώνουν πλέον οι οχυρωμένες κοινότητες του facebook, οι «πνευματικοί ηγέτες» του 21ου αιώνα (οι influencers φυσικά), οι ψαγμένοι των θεωριών συνομωσίας, οι Ομάδες Α(λ)ήθειας, το Truth Social και το X.

Λέγε λέγε, κάτι θα μείνει.

Και αν η πραγματικότητα δεν ταιριάζει με τις ιδέες μας, τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα. 

Μπροστά στον θόρυβο, την αλληλοαναιρούμενη οχλαγωγία τόσων διαδόσεων, τόσων φημών και τόσων απόψεων ποιος θα νοιαστεί για τα γεγονότα και το τι ακριβώς έχει συμβεί; Και ο κόσμος είτε δεν ενδιαφέρεται πια, είτε έχει κουραστεί.

Μπροστά σ’ αυτήν την αδιανόητη επέλαση του Κακού η ιστοσελίδα παρέμεινε άφωνη. Απλώς και μόνο.

Μέχρι να δούμε πια τι συμβαίνει και ποια λαίλαπα κατακλύζει τον πλανήτη. Μέχρι να ετοιμαστούμε για ένα μέλλον με πολλή ξηρασία (κυριολεκτικά και μεταφορικά) και για καινούργιους αγώνες επιβίωσης πια.

Τις τελευταίες μέρες μια κινέζικη παροιμία τριβελίζει το μυαλό: «Το Κακό θέλει να ζήσει, το Καλό θέλει να πεθάνει». Δεν μπορεί να είναι έτσι. Δεν γίνεται να είναι έτσι.

Ας βγουν τα φωτόσπαθα από τα μπαούλα.

Κωνσταντίνος Ν. Καρεμφύλλης

 ΥΓ: Τρία χρόνια μετά την έκδοση της «Τρυφερής Σοφίας – Κείμενα για την περιπέτεια του καθημερινού» (Εκδόσεις Εντευκτηρίου, Θεσσαλονίκη 12.2022), βγήκαν στον καθαρό αέρα της ανάγνωσης οι «Ιστορίες στο τέλος του χρόνου», από τις εκδόσεις Kbooks στη Θεσσαλονίκη (12.2025).

Πρόκειται για 12 κείμενα μικρής σχετικά φόρμας (= "Διηγήματα") που κινούνται στον χώρο του μαγικού και ποιητικού ρεαλισμού.

Ελπίζοντας πάντα ότι δεν θα ξοδευτεί ο πολύτιμος χρόνος των ανθρώπων, μπορεί και να συναντηθούμε εκεί.

...rage against the death of the light

www.e-keimena.gr

Ιστότοπος για τη διδασκαλία της Ελληνικής Γλώσσας στην εκπαίδευση

και πεδίο βολής εξαιρετικών κειμένων στο διαδίκτυο.

Αγαπητοί φίλοι,

Το περιεχόμενο του Ιστότοπου είναι ελεύθερο και ανοιχτό προς ανάγνωση και χρήση, για κάθε ενδιαφερόμενο.

Από την άποψη αυτή,

Επιτρέπεται η αναδημοσίευση ή χρήση μέρους ή του συνόλου των αναρτήσεων που περιλαμβάνονται στον Ιστότοπο αυτό από μαθητές, εκπαιδευτικούς ή άλλους «κυβερνοναύτες»,

χωρίς να απαιτείται προηγουμένως κάποια προφορική ή γραπτή άδεια από τον διαχειριστή.

Απλώς, αν βρίσκετε και εσείς κάποιο νόημα στο μοίρασμα και την ελεύθερη πρόσβαση στη γνώση, την πληροφορία και τη σκέψη, μπορείτε να αναφέρετε την ιστοσελίδα ως πηγή,

προκειμένου να τον ανακαλύψουν και ενδεχομένως να τον χρησιμοποιήσουν και άλλοι.

Μπορείτε επίσης να προτείνετε και εσείς κάποιες αναρτήσεις (ασκήσεις, υλικό διδασκαλίας, κείμενα κ.λπ.) γράφοντας το ονοματεπώνυμό σας, την ηλεκτρονική σας διεύθυνση και κάποιο τηλέφωνο επικοινωνίας (προαιρετικά) και στέλνοντάς τα στην ηλεκτρονική διεύθυνση:

e.keimena[at]yahoo.[gr]

Η ευθύνη της τελικής επιλογής του υλικού ανήκει στη διαχείριση της Ιστοσελίδας,

η οποία και δεν δεσμεύεται από την όποια αποστολή κειμένων.